3 ວັນບຸນປີໃໝ່ລາວ ຄວນເຮັດຫຍັງແດ່!! ເປັນຄົນລາວຕ້ອງຮູ້

555

ທ່ານຮູ້ແລ້ວບໍ່ ຄວາມໝາຍ ຄຳວ່າ: “ສັງຂານຕ໌” (ສັງ-ຂານ) ສັງຂານຕ໌ ເປັນພາສາປາລີ ເຊິ່ງມີຄວາມໝາຍສະເພາະຕົວ ແຕ່ຫລາກຫລາຍຄຳອະທິບາຍ, ໃນທີ່ນີ້ແມ່ນໝາຍເຖິງ ການເສື່ອມ (ໝົດ,ໃຊ້ການບໍ່ໄດ້) ຫຼື ໝາຍເຖິງການປ່ຽນໃໝ່ ການທີ່ເພິ່ນເອີ້ນທິດາທັງເຈັດ(7)ນາງຂອງທ້າວ ກະບິນລະພົມ(ກບິລພຣົມ)ວ່າ: “ນາງສັງຂານຕ໌” ເຊິ່ງແປຄວາມໝາຍວ່າ: ຜູ້ຜັດປ່ຽນການເວລາ, ທິດາທັງເຈັດນາງຂອງກະບິນລະພົມ ອັນໝາຍເຖິງເຈັດວັນໃນຮອບສັບປະດາ ໄດ້ຜັດປ່ຽນ ກັນຂຶ້ນຊົງສັດ ພາຫະນະປະຈໍາໂຕ ກໍໝາຍເຖິງການປ່ຽນເວລາ ປ່ຽນການບັນຈົບ. ສ່ວນຄຳວ່າ: “ ສົງການ ” ຫຼື ສົງກຣານຕ໌ (ສົງ-ກຣານ ເປັນຄຳສັນສກຣິຕ ທີ່ຊາວຂະແມ ແລະ ສະຍາມ ພາກັນນິຍົມໃຊ້, ເຊິ່ງຈະມີຄວາມໝາຍດຽວກັນກັບຄຳວ່າ: “ ສັງຂານ ” (ສັງຂານຕ໌ = ຄຳປາລີ) ທີ່ຊາວລ້ານຊ້າງ ແລະ ລ້ານນາ ນິຍົມໃຊ້ມາແຕ່ປາງປະຖົມ.

ວັນສັງຂານລ່ວງ: ແມ່ນວັນທໍາອິດຂອງການສະຫລອງປີໃໝ່ລາວ ຕາມບ້ານ, ເຮືອນຕ່າງໆຈະເລີ່ມຈາກການຫ້າງຫາກະກຽມ ດອກໄມ້, ເຄື່ອງຫອມ, ປັດກວາດເຮືອນຊານໃຫ້ສະອາດງາມຕາ, ຈັດແຕ່ງພາຫວານ ພາເຂົ້າກຽມເຂົ້າວັດ. ຫລັງຖວາຍເພນແລ້ວ ພຣະສົງຈະອັງເຊີນພຣະພຸດທະຮູບລົງຈາກບັນລັງ(ບຸດສະບົກ) ເພື່ອໃຫ້ພຸດທະສາສະນິກຊົນໄດ້ຫົດສົງ ດ້ວຍນໍ້າອົບນ້ຳຫອມທີ່ຈັດກຽມມາໃຫ້ເປັນ ສິຣິມົງຄຸນແກ່ຕົນ ແລະ ຄອບຄົວ. ຈາກນັ້ນ, ພໍ່ເຮືອນແມ່ຊານຈະພ້ອມ ກັນກັບຕ່າວເມືອເຮືອນ ເພື່ອອາຣາດທະນາພຣະພຸດທະຮູບທີ່ບູຊາຄູ່ເຮືອນລົງຈາກຮ້ານຈາກຫິ້ງ ເພື່ອຫົດສົງຂໍພອນໃຫ້ເປັນມົງຄຸນແກ່ເຮືອນຊານຂອງຕົນນຳອີກ.

ວັນເນົາ: “ເນົາ” ນີ້ແປວ່າ “ຈຶ້ງຢູ່ ບໍ່ຍົກຍ້າຍ” ແລະ ວັນເນົາຍັງໝາຍເຖິງວັນຢູ່ກາງຂອງການປ່ຽນປີ ຈສ ຫລື ຈຸນລະສັກກະລາດ, ແຕ່ເດີມໝາຍໄວ້ວ່າ ພຣະສົງສາມະເນນ ຈະເນົາຢູ່ໃນວັດ ເພື່ອສູດມົງຄຸນໃຫ້ພອນ, ຝ່າຍຄາລະວາດຈະພ້ອມພາກັນຈັດແຫ່ນາງສັງຂານ ທີ່ໄດ້ປະກວດຄັດເລືອກກັນມາແລ້ວ, ການແຫ່ມະໂຫລະສົບຕ່າງໆ ຈະຄ້າຍຄືກັນໃນທົ່ວປະເທດ.

ແຕ່ທີ່ພິເສດກວ່າໝູ່ແມ່ນຢູ່ແຂວງຫລວງພະບາງ ເພາະເພິ່ນມີການອັງເຊີນເອົາອົງພຣະພຸດທະລາວັນ (ພຣະບາງ) ອອກໃຫ້ມວນຊົນໄດ້ສັກກາລະບູຊາ ແລະ ຫົດສົງ. ຂະບວນແຫ່ພະບາງນີ້ເອີ້ນວ່າ ແຫ່ຫວໍ່ ອັນປະກອບມີຂະບວນແຫ່ອົງພຣະບາງ, ປູ່ເຍີ-ຍ່າເຍີ, ພຣະສົງສາມະເນນ, ພຸດທະຄຳພີ, ຂະບວນນາງແກ້ວ, ຕົວລະຄອນໃນເລື່ອງພະລັກ-ພະລາມ, ຂະບວນມະໂຫລີ-ປີ່ພາດ, ຂະບວນແຫ ສຽນ(ຫົວ)ທ້າວກະບິນລະພົມ, ນາງສັງຂານ, ຂະບວນບ່າວສາວ ແລະ ຂະບວນມະຫາຊົນຢ່າງອະເນກອະນັນຕາທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ ເຊິ່ງນັບວ່າ ເປັນພິທີແຫ່ທີ່ງົດງາມ ແລະ ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດ. 

ວັນສັງຂານຕ໌ຂຶ້ນ: ເປັນມື້ຂຶ້ນປີໃໝ່ລາວ ແລະ ປີຈຸນລະສັກກະລາດ ຈະເລື່ອນຕົວເລກຂຶ້ນອີກໜຶ່ງປີໃນມື້ນີ້(ຈາກປີຈຸນລະສັກກະລາດ 1375 ເປັນ 1376). ພ້ອມດຽວກັນກໍເປັນມື້ສຸດທ້າຍຂອງການສະຫລອງປີໃໝ່ລາວ; ມື້ວັນສັງຂານຂຶ້ນ ຫລື ມື້ຂຶ້ນປີໃໝ່ນີ້ຍັງຖືເປັນວັນໂຮມຍາດຕິພີ່ນ້ອງ, ຊາວລາວຈະຖືເອົາໂອກາດນີ້ ເປັນການສົມບັດສົມມາຜູ້ມີພະຄຸນຂອງຕົນ ອັນມີ ພໍ່-ແມ່, ຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ປະຈຳວົງຕະກູນ ແລະ ບຸກຄົນທີ່ເຮົາເຄົາລົບ. 

ການສົມມາ ຄືການຍອມຮັບສຳນຶກຜິດ ໃນສິ່ງທີ່ຕົນໄດ້ລະເມີດ, ລ່ວງເກີນ ຫຼື ປະພຶດຜິດຕໍ່ບຸກຄົນ ທີ່ຢູ່ສູງກວ່າຕົນ ບໍ່ວ່າຈະດ້ວຍ ກາຍ,ວາຈາ,ໃຈ ກໍ່ຕາມ. ໃນພິທີນີ້ ບັນດາລູກຫລານຈະ ແຕ່ງຂັນຫ້າ ເພື່ອຂໍຂະມາພໍ່ແມ່, ຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ ແລະ ບຸກຄົນທີ່ຕົນເຄົາລົບ ພ້ອມທັງຂໍລະໂທດ ອັນຈະເປັນບາບ ເປັນກໍາໃຫ້ແກ່ຕົນໃນພາຍພາກໜ້າ ແລ້ວຈາກນັ້ນກໍຂໍຫົດສົງລ້າງສ່ວຍພວກເພິ່ນກຸສົນອຸບາຍນີ້ ຄົນບູຮານໄດ້ໃຫ້ຄວາມໝາຍໄວ້ 2 ຢ່າງຕົ້້ນຕໍຄື:

1) ການຮູ້-ຕື່ນດ້ວຍສຳນຶກຂອງຕົນເອງ ຕໍ່ການກະທຳທີ່ອາດເປັນບາບ-ເປັນກຳ ຈະຖືເປັນການລ້າງບາບລ້າງໂທສະທີ່ດີທີ່ສຸດ, ທັງໄດ້ຮັບການໃຫ້ອະໄພໂທດ
ແລະ ເຂົ້າສູ່ປີໃໝ່ຢ່າງໃສສະອາດ.

2) ເປັນໂອກາດທີ່ຈະຕັກເຕືອນຕົນເອງວ່າ: ໃນເຮືອນຊານທີ່ຕົນອາໄສຢູ່ນັ້ນບໍ່ມີພະອົງໃດຈະສັກສິດປູນປານ ພະອໍລະຫັນຜູ້ເປັນບຸບຜະກອນ ຫລື ບຸບຜະກາລີ ຫຼື ພໍ່ແມ່ ທີ່ເປັນຜູ້ເບິ່ງແຍງ, ລ້ຽງດູເຮົາມາ ແຕ່ມື້ເກີດ. 

ພ້ອມດຽວກັນນີ້, ຜູ້ທີ່ຢູ່ໃນວົງການສິນລະປະກໍາ(ນາດຕະສິນ ຫລື ນັກຟ້ອນ, ນັກດົນຕຣີ, ຊ່າງແຕ້ມ, ຊ່າງຄວັດ, ຊ່າງປັ້ນ, ນັກກະວີ, ນັກແຕ່ງ, ນັກສະແດງ, ນັກປະດິດ ແລະອື່ນໆ) ກໍຈະພ້ອມກັນມາເຕົ້າໂຮມເພື່ອສະແດງຄວາມຮູ້ບຸນຄຸນຕໍ່ຄຸນຄູບາອາຈານ ເຊິ່ງເປັນປະເພນີໃຫ້ລູກຫລານໄດ້ສືບທອດຮັກສາສືບຕໍ່ກັນມາ.ໃນພິທີນີ້, ເຄື່ອງບູຊາແບບລາວເດີມຈະໄດ້ແກ່: ໝາກພ້າວ-ກ້ວຍຫອມ, ຄຳໝາກ, ຢາເສັ້ນ, ເຄື່ອງຫອມຕ່າງໆ ແລະ ດອກໄມ້ຂາວນາໆພັນ. ອົງປະທານຕົວແທນຄູບາອາຈານແມ່ນປູ່ລືສີ ແລະ ອົງພະຄະເນດ ພ້ອມດ້ວຍຫົວໂຂນຕົວລະຄອນໃນວັນນະກໍາເລື່ອງຕ່າງໆ.

ຈຸດເດັ່ນອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຂອງການສະຫລອງໃນມື້ຂຶ້ນປີໃໝ່ນີ້ກໍ່ຄື: ຜູ້ຄົນຈະພາກັນແຫ່ລົງຫາດລົງດອນ ເພື່ອຕົບທາດຊາຍ (ຫຼືຕົບພະຊາຍອັນໝາຍເຖິງການຕົບປັ້ນສັນແຕ່ງດິນຊາຍໃຫ້ເປັນທາດ ຫຼື ເປັນ 3 ຖ້ານ ຄ້າຍດັ່ງຮູປປັ້ນພະ ແລະແຕ່ງ ເອ້ດ້ວຍທຸງທິວສັດພາຫນະປະຈຳນາງສັງຂານ, ສັດ 12 ລາສີ, ພຣະປະຈຳວັນເກີດ ແລະ ລິງລາຍມົງຄົນຕ່າງໆ) ເພື່ອເປັນ ການບູຊາຜູ້ຮັກສາແຫລ່ງນ້ຳ. ໃນວັດທີ່ສ້າງໃໝ່ ອອກຕົນຍາດໂຍມຈະຖວາຍດິນຊາຍໃຫ້ແກ່ວັດ ໂດຍເຊື່ອວ່າຕົນໄດ້ຮ່ວມເປັນ ສ່ວນໜຶ່ງໃນການຈັດສ້າງຖາວອນວັດຖຸໃຫ້ຄົງຢູ່ເປັນແກ່ນສານໃນພຸດທະສາສນາແຕ່ນີ້ໄປຍັງເບື້ອງໜ້າ.

ໃນຕອນຄ້າຍແລງຂອງວັນດຽວກັນນີ້, ພຣະສົງໃນວັດຈະລັ່ນຄ້ອງໄຊ ແລະ ຕີກອງໃຫຍ່ ເພື່ອເຕືອນບອກເຖິງການຂຶ້ນປີໃໝ່ລາວ. ສ່ວນຝ່າຍຄາລະວາດ ຈະພ້ອມກັນອາລາດທະນານິມົນອົງພະພຸດທະຮູບ ທີ່ມີໄວ້ບູຊາໃນເຮືອນໃນຊານມາເຊັດຂັດໃຫ້ເງົາງາມກ່ອນຈະນໍາຂຶ້ນສູ່ຫິ້ງ-ຮ້ານ ທີ່ຈັດແຕ່ງດ້ວຍເຄື່ອງຫອມທູບທຽນ ແລ້ວຈຶ່ງພາລູກຫລານໄຫວ້ພຣະຮັບສິນໃນຕອນຫົວຄ່ຳ ຈຶ່ງຖືວ່າຄົບຖ້ວນບໍລິບູນໃນການສະຫລອງບຸນປີໃໝ່ລາວ.